ایمنی کار با دستگاه لیزر کلاس 4

لیزرهایی که در دسته‌بندی کلاس ۴ قرار دارند، جزو خطرناک‌ترین لیزرها به شمار می‌روند. این لیزرها در صورت قرار گرفتن در مسیر مستقیم پرتو قادرند به پوست شما آسیب رسانده و صدمات شدید و دائمی به چشمانتان وارد کنند. بنابراین، ضروری است پیش از استفاده از این دستگاه‌ها، ایمنی کار با دستگاه لیزر نوع 4 را به طور کامل رعایت نمایید.

در این بخش، ویژگی‌های اصلی لیزرهای کلاس ۴ و الزامات ایمنی مربوط به آن‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

لیزرها در دسته‌های مختلفی از ۱ تا ۴ طبقه‌بندی می‌شوند. استاندارد IEC 60825-1 (کمیته بین‌المللی الکتروتکنیک) طبقات مختلف لیزرها را تعریف کرده است.

IEC یک سیستم طبقه‌بندی برای لیزرها و دیگر محصولات منتشرکننده تابش لیزری در محدوده طول‌موج ۱۸۰ نانومتر تا ۱ میلی‌متر معرفی کرده است. این طبقه‌بندی بر اساس خطرات احتمالی برای انسان‌ها صورت می‌گیرد. هدف این استاندارد همچنین کمک به ارزیابی خطرات و تعیین تدابیر کنترلی برای استفاده‌کنندگان است.

براساس سیستم طبقه‌بندی، لیزرها زمانی به عنوان لیزر کلاس ۴ شناخته می‌شوند که توان نوری آن‌ها بیش از ۵۰۰ میلی‌وات باشد. در حقیقت، لیزرهای کلاس ۴ کاربرد زیادی دارند. از جمله حکاکی و برش لیزری، چاپ سه‌بعدی که تنها چند نمونه از این کاربردها هستند.

هرچه کلاس لیزر بالاتر باشد، آن لیزر می‌تواند مضرتر باشد و باید اقدامات ایمنی مناسب رعایت شوند. معمولاً تمام تولیدکنندگان لیزر باید کلاس لیزرهای خود را مشخص کنند تا کاربران بتوانند با توجه به مقررات ایمنی مربوطه عمل کنند.

بسیاری از افراد از خطرات پنهان لیزرها آگاه نیستند. برخی از آن‌ها در محدوده نامرئی طیف قرار دارند و حتی لیزرهای کم‌قدرت نیز می‌توانند آسیب جدی به چشم و پوست وارد کنند.

بر اساس مطالعاتی که انجام شده است، ۷۱٪ از حوادث مربوط به لیزرها به آسیب‌های چشمی منجر می شود. یکی از دلایل مهم بروز اینگونه حوادث عدم استفاده از عینک محافظ مناسب یا انتخاب نادرست آن می باشد.

در ایالات متحده، استانداردهای ایمنی ANSI Z136 (مؤسسه استانداردهای آمریکایی) دستورالعمل‌های لازم را ارائه می‌دهند که توسط LIA (مؤسسه لیزر آمریکا) منتشر می‌شوند. در میان تمامی کلاس‌های لیزر، کلاس ۴ خطرناک‌ترین دسته محسوب می‌شود، زیرا لیزرهای این رده می‌توانند آسیب‌های شدیدی به پوست و چشم وارد کنند. بنابراین رعایت ایمنی کار با دستگاه لیزر نوع 4 الزامی است.

دستگاه‌های لیزر در کلاس ۴ به دسته‌ای از لیزرهای پرقدرت تعلق دارند که می‌توانند برای چشم و پوست خطرناک باشند و حتی باعث اشتعال مواد شوند. این دسته شامل لیزرهای فایبر، لیزرهای CO₂ و لیزرهای دیود که دارای حفاظ بیرونی نمی‌باشند، است. به دلیل توان بالای این لیزرها، رعایت نکات ایمنی در هنگام استفاده از آن‌ها ضروری است.

لیزرهای فایبر با توان‌های بالا، معمولاً 2۰ وات و بیشتر، در برش و حکاکی فلزات و برخی مواد دیگر استفاده می‌شوند. این لیزرها دارای پرتوی بسیار متمرکز و قدرتمند هستند که در صورت قرار گرفتن در مسیر مستقیم پرتو می‌تواند باعث آسیب دائمی به چشم و پوست شود. لیزرهای CO₂ نیز که برای برش و حکاکی روی چوب، پلکسی، چرم، پارچه و برخی فلزات با روکش استفاده می‌شوند، دارای نور لیزر در محدوده مادون قرمز می باشند که نامرئی است، بنابراین خطر آسیب به چشم و پوست بیشتر خواهد بود. لیزرهای دیود با توان‌های بالاتر از ۲.۵وات نیز در کلاس ۴ قرار می‌گیرند. این دستگاه‌ها برای حکاکی و برش مواد غیرفلزی مانند چوب، MDF، پلاستیک و چرم استفاده می‌شوند.

به‌طور خلاصه، الزامات ایمنی لیزرهای کلاس ۴ شامل موارد زیر است:

✔ چرا مهم است؟

لیزرهای کلاس ۴ می‌توانند در صورت استفاده نادرست خطرناک باشند. بنابراین، باید ورود افراد غیرمجاز را کنترل کرد و فقط افراد آموزش‌دیده اجازه دسترسی داشته باشند.

آلودگی یا گردوغبار روی لنزها و اتصالات نوری می‌تواند باعث پراکندگی ناخواسته پرتو لیزر شده و خطر آسیب‌دیدگی را افزایش دهد. همچنین، می‌تواند باعث کاهش بازدهی و دقت عملکرد دستگاه شود. قبل از هر بار استفاده، اتصالات نوری و لنزها را از نظر آلودگی بررسی کنید.

بررسی‌های اولیه قبل از استفاده می‌تواند از مشکلات فنی جلوگیری کند و ایمنی کاربران را تضمین کند. اگر لیزر به‌درستی کار نکند، ممکن است پرتو آن به‌طور ناخواسته منحرف شده و باعث آسیب شود. بنابراین توصیه می شود که قبل از استفاده دستگاه را روشن کنید و از عملکرد صحیح دستگاه اطمینان کسب کنید.

عینک‌های ایمنی که برای محافظت در برابر اشعه لیزر طراحی شده‌اند، باید کاملاً تمیز باشند تا دید واضحی فراهم کنند. هرگونه خراش یا آلودگی می‌تواند اثر محافظتی آن‌ها را کاهش دهد.

در محل استفاده از دستگاه لیزر، همه افراد باید عینک ایمنی مخصوص آن طول موج را بپوشند تا از آسیب چشمی جلوگیری شود.

برخی سطوح و اجسام می‌توانند پرتو لیزر را منعکس کرده و باعث آسیب ناگهانی شوند. کنترل این سطوح، ریسک برخورد غیرمستقیم لیزر را کاهش می‌دهد.

در صورت وقوع حادثه، داشتن یک برنامه مشخص برای اقدامات فوری می‌تواند شدت آسیب را به حداقل برساند. به عنوان مثال، تعیین دستورالعمل‌های دقیق برای رسیدگی سریع به سوختگی‌های پوستی یا آسیب‌های چشمی، و همچنین استقرار جعبه کمک‌های اولیه ویژه سوختگی لیزری در محل، از اقدامات ضروری برای افزایش ایمنی و واکنش سریع محسوب می‌شوند.

لیزرهای کلاس ۴، با وجود مزایای کاربردی فراوان، خطرات جدی نیز به همراه دارند. رعایت ایمنی کار با دستگاه لیزر نوع 4، می‌تواند احتمال وقوع حادثه را تا حد زیادی کاهش دهد و از آسیب‌های جبران‌ناپذیر جلوگیری کند. اجرای این موارد، نه‌تنها یک استاندارد ایمنی، بلکه یک ضرورت برای محافظت از کاربران و محیط کار است.